Sažetak: Polazeći od uobičajene dijaloške situacije, u kojoj (sa)govornici nastupaju iz vlastitih pozicija, zbog čega umjesto drugog pronalaze samog sebe, te zbog čega njihov susret završava ne-sporazumom (entropijom egoizma) umjesto dijalogom (pre-sabiranjem), u članku koji slijedi nastojimo dekonstruktivno pokazati da je pretpostavka dijaloga prethodno prihvatanje vlastitog odsustva kako bi se izbjeglo jezičko normiranje iskustva drugog u horizontu vlastite reifikacije.


Ključni pojmovi: Dijalog, sopstvo, drugi, rukopolažuće, rukohvatno.



Dijakonijaakonstvo) dolazi prije svakog dijaloga.
 Žrtva kao služeće samoprinošenje dolazi prije govorenja.[2]


Pojam dijaloga (Dia - logoV) valja određivati prvenstveno iz iskustvenog a ne iz osamostaljenog jezičkog horizonta.[3] Otuda, iz izkustvenog horizonta dijalog (Dia - logoV)  će se projaviti kao pre-sabiranje. Dijalog je pre-sabiranje drugog i mene u kome (pre-sabiranju) naša prisutnost nije bilo kakve vrste već je to naročita (saborna) vrsta prisutnosti nas drugih koji smo prizvani i svojom biti privedeni u (sa)opštenje i (su)govorništvo. Mi kao drugi – to je saborno biće dijaloga. Otuda dijalog (za-jedništvo) jeste prostor umne punoljetnosti koji konstituiše biće moga ja. Biće moga ja stoga je uslovljeno prethođenjem. Njemu prethodi vlastito odsustvo – tj. prethodeća prisutnost drugih koja mu se stoga pojavljuje kao obavezujuća sabornost. Otuda reći „ja sam“ znači ni manje ni više nego saopštiti da ja nisam sam nego sam Emanuil (Immānuél, Εμμανoυηλ, s nama Bog ((Mt. 1,23)). „Ja sam“ znači da sam uvijek sa Drugim koji je sa nama, tj. u svijetu.[4] „Ja sam“ znači da je moje ja već prethodno sabrano u prisutnost drugih i da ono proizilazi iz te prethodne sabranosti. Stoga ja suštinu svog identiteta mogu izvoditi samo iz vlastitog sabiranja u prisutnost drugog, iz prisutnost drugog i kao prisutnost drugog. Dijalog stoga uvijek jeste veliko pitanje identiteta. Dijalog uvijek jeste naknadna potvrda mome ego-identitetu da on jeste ali samo zato što stanuje saborno. Ja jesam zato što proishodim iz sabiruće prisutnosti drugih koji mi prethode i upravo njihovo prethođenje „moje ja jesam“ obavezuje na sabiranje kao prekoračenje vlastite pozicionalnosti. Biti stoga znači biti u bitnom odnosu a to znači u odnosu sa vlastitom biti koja i jeste odnosna tj. sabiruća. Dijaloška forma egzistencije zahtjeva moje odsustvo na taj način što odgovornost mene prethodi činu samokonstitucije moje svijeti. Otuda meni odgovornost pridolazi i prije nego što se mogu odlučiti na nju. Zbog toga odgovornost mene (koja nikada nije moja) uvijek ima formu slobode na koju moje ja može odgovoriti samo ekstatičkim prevazilaženjem svoje vlastitosti – dakle, dijakonijski, đakonski, tj. služećim samoprinošenjem. U protivnom, moje autocentrično ja izbija u svojoj imperijalnoj prirodi kao njegova subjektivna sloboda egzistiranja koja se može manifestovati jedino kao vezanost odnosom prema sebi. Identičnost u tom slučaju više nije dijalektičko kretanje oposredovano drugim nego patološka samozaokupljenost koja se sastoji u neizbježnom  povratku na samog sebe. Upravo u tome i počiva logocentrični zahtjev da se kao opštost prihvati identičnost kao vandijalektička vezanost za sebe - nužnost preopterećenosti sobom tj. preokupiranost sebe svojom vlastitom prirodom. Određujući dijalog kao ekstatičko prevladavanje pozicionalnosti, mi zapravo samu ideju opšteg moramo odrediti bitno negativno i to kao reifikaciju vlastitosti u kojoj pozicionalnost figurira kao logocentrično prisvajanje. Stoga (kao ideju totaliteta) nužno je moramo odbaciti kao totalitarnu. A razlog je prost - dijalogosnost nije dijalogičnost (zato što logos nije logičan). Dijalogičnost je negativna opštost, nesporazum kao entropija egoizma. To je na nivo opšteg uzdignuta interaktivnost samodopadljivih ega, to je reifikacija intencionalnog samoopredmećenja ega-cogita, to je opšte odsustvo sabornosti, potpuno odsustvo nagnuća (klinamen) jednoga prema drugome, jednoga zbog drugoga, jednoga drugome.[5]  Stoga, kao unapređenje svoje vlastitosti, vlastite pozicionalnosti, (dija)logičnost predstavlja suprotnost  (dija)logosnosti. Međutim, da bi se došlo do dijaloga, neophodno je izaći iz predručnog okvira saopštivosti jer upravo u njemu prebiva paradigmatičnost nesporazuma. Do uhvaćenosti u nesporazum dolazi samo zato što učesnici dijaloga posluju unutar okvira jezičkog umjesto horiozonta iskustvenog. A pretpostavka dijaloga je istovjetnost iskustva a ne jezički iznuđena istovjetnost izražavanja.[6]  Otuda,  dijaloški misliti predpostavlja da se svoja vlastitost ne misli iz svoje vlastitosti, već naprotiv iz njenog odsustva, iz njene ekstatičke prevaziđenosti. Naprotiv, ako se vlastita pozicionalnost misli iz vlastite pozicionalnosti, onda se akt mislivosti te shodno tome i mogućnost sporazuma nužno mora događati unutar horizonta same saopštivosti a saopštivost unutar horizonta samog jezika kao saopštenog iskustva, jer pozicionalno mišljenje nastojeći da ovlada vlastitom transgresivnošću uspostavlja prethodni te stoga i nedohvatljivi prediskustveni simbolički prostor koji pred-dispozitivira i pred-uslovljuje samu percepciju u kojoj se događa konstituisanje samog predmeta iskustva, njegova mislivost i jezička saopštivost. Otuda, svako mišljenje koje polazi od jezičkog karaktera vlastite pozicionalnosti a ne od njenog eshatološkog prevladavanja, nužno dopada u paradoks: ako se nešto može misliti onda se to mora moći saopštiti jer upravo njegova mislivost proizilazi iz njegove jezičnosti. Ali, upravo ta saopštivost mislivog istovremeno jest uzrok besmislenosti tog mislivog jer to mislivio jeste to što jeste (ono mislivo) samo zato što se može saopštiti pa je kao takvo (saopštivo) već poznato ili lako spoznatljivo. Otuda, saoštivost čim je moguća prestaje biti nužna jer nema šta da saopšti a ako ima nečega što kao novost zavrijeđuje da bude saopšteno onda to nije moguće izvesti jer upravo mjera novosti jeste njena nesaopštivost.[7]  Jer smisao i svrha dijaloga nije saopštivost vlastitih pozicija već njihovo ekstatičko prevladavanje koje, da bi bilo moguće, unaprijed mora polaziti od prihvatanja vlastitog odsustva. Stoga dijalog jeste veliko pitanje eshatološke rekonstrukcije prisustva. Ulazak u dijalog, unutar pozicionalnog mišljenja ili njegove tradicije (koju pozicionalno mišljenje proizvodi a posteriori kako bi opovijestilo svoju mjerodavnost), nije moguć, jer nije moguće pozicionalno prekoračenje vlastite samoreferentnosti – tj. nije moguće prihvatiti vlastito odsustvo iz pozicje vlastite autoreferentnosti. Vlastito odsustvo mjera je sagovorništva – ono što u dijalog prizvani (sa)govornici imaju da kažu već nije potrebno reći s obzirom da je to već poznato a poznato je jer su zbog toga i privedeni u dijalog. Otuda, prizvanost u dijalog predpostavlja radikalno drugačiju (bitno predmodernu) konceptualizaciju sopstva – onu koncepciju sopstva koja svoje prisustvo rekonstruktivno izvodi iz svoga bitnog odsustva. Naravno, ovo je apsurd. Ali apsurd nije besmislica već pokazatelj unutrašnje ograničenosti neke logike – tj. pokazatelj da je priručna logika u kojoj se krećemo dosegla krajnju granicu svoje logičnosti zbog čega mora biti prevladana. A moderna (totalitarna) logika već odavna je skončala u apsurdu. Iz apsurda kao vlastite pozicionalnosti moderna logika fundamentalistički zahtjeva dijalog kako bi redukujući iskustveno na saopštivo sačuvala mjerodavnost vlastitog važenja. Zato pitanje dijaloga uvijek jeste pitanje Antike, jer pitanje Antike uvijek jeste pitanje radikalno drugačijeg iskustvovanja vremena i svijeta u kojem sopstvo već unaprijed računa sa vlastitom odsutnošću. Sopstvo antičkih grka strukturisalo se kroz prostorno iskustvovanje svijeta. Egzistencija je za njih predstavljala iskustvovanje prostorne ekstaze. Sopstvo Izrailja strukturisalo se kroz povijesno iskustvovanje svijeta. Egzistencija je za njih predstavljala iskustvovanje vremenske ekstaze.[8] I u grčkoj (kosmocentričnoj, statičkoj) koncepciji svijeta kao prostora i u hebrejskoj (antropocentičnoj, dinamičkoj) koncepciji svijeta kao opoviješćenog vremena, egzistencija jest iskustvovanje ekstaze – predpostavljanje vlastitog odsustva. Stoga, i antički Grci i antički Jevreji prisustvuju vlastitim odsustvom – naime, antički Grci i jesu narod prostora (jer su narod bez povijesti) a antički Jevreji jesu narod povijesti (jer su narod bez prostora).[9]  Međutim, moderno sopstvo ne živi kosmos u predmodernom smislu riječi. Ono više nije svjesno harmonije svijeta, ono je ispalo iz poretka svijeta. Moderno se sopstvo izgrađuje kroz negaciju strukture svijeta jer ona nije ono samo. Zato moderni svijet više ne stoji, on tretura. On dolazi u stanje fluidnosti, u stanje homogenosti, u stanje entropije.[10] Moderno autocentrično sopstvo, ne gradi se kroz iskustvovanje nego kroz saopštivost. Iskustvovanje ne može dospjeti do entropije. Višak iskustva nije moguć. Naprotiv, saopštivost dospjeva u stanje entropije onoga trenutka kada govorenje nadvlada svoj sadržaj – kada govorenje preraste sadržaj koji kazuje i počne prazno da zbori - da govori o sadržaju koji ne iskazuje. Tada simboličko nadvladava iskustveno. Tada saopštivost postaje simulacija a dijalog simulakrum (varka). Međutim, dijalog je dijakonija (đakonstvo). Događaj rukopolaganja ili rukopolažući događaj. To je izvan-redan događaj, događaj izvan-rednog, suret lica, ne riječi. Lice rascijepljuje riječ tako što rascjepljuje svijest na takav način da ona gubi vlastito samoiskustvo jer gubi mogućnost vlastite samoidentifikacije. Izkazivost lica nije saopštivost lica. Iskazivost lica nije sadrživa u jezičkoj simbolizaciji, u reprezentaciji u kojoj drugo napušta svoju drugost. Nju određuje njena mogućnost pojavljivanja ali kroz sposobnost da svoje pojavljivanje u svojoj unutrašnjosti odbije. Dijaloška prisutnost lica je rukopolažući poredak koji zaustavlja rukohvatnost svijesti i samu svijest dovodi u pitanje. Lice drugog ne može biti reflektovano u svijesti jer se opire rukohvatnosti svijesti na način koji svijest ne može pretvoriti u svoj sadržaj. Dijalog lica se stoga sastoji u rukopolažućem narušavanju egoizma vlastitosti jer remeti intencionalnost koja hoće ga da rukohvati.[11]



Literatura

1.      Branko ROMČEVIĆ, Bivstvovanje ka tekstu, u: Theoria (2013.), 87-102.
2.      Emaunuel LEVINAS, Ethik und Unendliches. Gespräche mit, Wien, 1992., 74.
3.      Emanuel LEVINAS, En découvrant l'existence avec Husserl et Heidegger, Paris, 1974., 187-202.
4.      Jacob TAUBES, Occidental Eschatology, Stanford, 2009., 3-10
5.      Jean-Luc NANCY, Dva ogleda, Zagreb, 2003., 9-10.
6.      Nikolai BERDYAEV, The beginning and the end. Essay on Eschatological Metaphysics, 197.
7.      Stilijan PAPADOPULOS, Teologija i jezik, Beograd, 1998.




























[1] Članak objavljen u Teološkim pogledima, Godina XLIX, broj 1/2016,  Sveti Arhijerejski Sinod Srpske Pravoslavne Crkve, Beograd, 2016, str. 85-90.
[2] Emaunuel LEVINAS, Ethik und Unendliches. Gespräche mit, Wien, 1992., 74.
[3] Rječica Dia iskazuje starogrčko iskustvo prethođenja a pojam λόγος izveden iz glagola λέγειν iskazuje starogrčko iskustvo sabiranja.
[4] Naravno, ovdje postaje potrebno naznačiti da Drugost ima različite (graduelne) forme pojavljivanja, različite načine ispoljavanja. Pošto je pojavljivanje uvijek pojavljivanje u vremenu, otuda ista suština Drugosti ima različite prirode jer priroda jeste ovremenjena suština. U najkonkretnijem smislu, drugi se pojavljuje kao konkretni Drugi (npr. brat). U apstraktnom smislu, drugi se pojavljuje kao apstraktni Drugi (npr. zajednica). U apsolutnom smislu, drugi se pojavljuje kao apsolutni Drugi ili Bog.
[5] Jean-Luc NANCY, Dva ogleda, Zagreb, 2003., 9-10.
[6] Stilijan PAPADOPULOS, Teologija i jezik, Beograd, 1998.
[7] Branko ROMČEVIĆ, Bivstvovanje ka tekstu, u: Theoria (2013.), 87-102.
[8] Nikolai BERDYAEVThe beginning and the end. Essay on Eschatological Metaphysics, 197.
[9] Jacob TAUBES, Occidental Eschatology, Stanford, 2009., 3-10
[10] Nikolai BERDYAEV, The beginning and the end. Essay on Eschatological Metaphysics, 249.
[11] Emanuel LEVINAS, En découvrant l'existence avec Husserl et Heidegger, Paris, 1974., 187-202.

Постави коментар

 
ТРЕЋИ ПРОСТОР © 2015. Сва права задржана. Прилагодио за веб Радомир Д. Митрић
Top